Skala Tinetti — ocena równowagi i chodu krok po kroku
Skala Tinetti, znana też jako POMA (Performance Oriented Mobility Assessment), ocenia w jednym badaniu równowagę i chód. Opracowała ją amerykańska lekarka geriatra Mary Tinetti i opisała w 1986 roku. Służy przede wszystkim do oceny ryzyka upadku u osób starszych, ale sprawdza się też po udarze, w chorobie Parkinsona i wszędzie tam, gdzie chcesz w liczbach pokazać, jak zmienia się sprawność ruchowa.
Maksymalny wynik to 28 punktów: 16 za równowagę i 12 za chód. Badanie zajmuje zwykle 10–15 minut i nie wymaga specjalnego sprzętu.
Czego potrzebujesz
- Stabilnego krzesła bez podłokietników, o zwykłej wysokości siedziska.
- Kilku metrów wolnej przestrzeni do chodzenia, najlepiej korytarza.
- Pasa asekuracyjnego, jeśli badasz osobę z dużym ryzykiem upadku.
- Pomocy do chodzenia, której badany używa na co dzień — wolno z niej korzystać, ale wpływa na punktację.
Część I: równowaga (0–16 punktów)
Badany zaczyna, siedząc na krześle. Przy każdym zadaniu przyznajesz punkty według poniższych kryteriów — wyższa wartość oznacza lepszą sprawność.
| Zadanie | Punktacja |
|---|---|
| 1. Równowaga w siadzie | 0 – pochyla się lub zsuwa z krzesła 1 – siedzi pewnie i bezpiecznie |
| 2. Wstawanie | 0 – nie wstaje bez pomocy innej osoby 1 – wstaje, pomagając sobie rękami 2 – wstaje bez użycia rąk |
| 3. Próby wstania | 0 – nie wstaje bez pomocy 1 – wstaje, ale potrzebuje więcej niż jednej próby 2 – wstaje za pierwszą próbą |
| 4. Równowaga tuż po wstaniu (pierwsze 5 s) | 0 – niepewna: chwieje się, przestępuje, kołysze tułowiem 1 – pewna, ale z podparciem na balkoniku lub innym przedmiocie 2 – pewna bez podparcia |
| 5. Równowaga w staniu | 0 – niepewna 1 – pewna, ale na szerokiej podstawie (pięty dalej niż ok. 10 cm od siebie) albo z laską lub innym podparciem 2 – pewna na wąskiej podstawie, bez podparcia |
| 6. Pchnięcie (stopy możliwie blisko siebie, trzy lekkie pchnięcia w mostek) | 0 – zaczyna upadać 1 – zatacza się, chwyta czegoś, ale odzyskuje równowagę 2 – stoi pewnie |
| 7. Oczy zamknięte (pozycja jak w zadaniu 6) | 0 – niepewnie 1 – pewnie |
| 8. Obrót o 360° | kroki: 0 – przerywane, 1 – ciągłe stabilność: 0 – niepewny (chwieje się, chwyta), 1 – pewny |
| 9. Siadanie | 0 – niebezpieczne (źle ocenia odległość, opada na krzesło) 1 – pomaga sobie rękami albo ruch nie jest płynny 2 – bezpieczne, płynne |
Część II: chód (0–12 punktów)
Badany idzie kilka metrów w swoim zwykłym tempie, a potem wraca szybciej, ale tak, żeby czuł się bezpiecznie. Może używać swojej pomocy do chodzenia.
| Element | Punktacja |
|---|---|
| 10. Rozpoczęcie chodu (zaraz po poleceniu) | 0 – waha się lub potrzebuje kilku prób 1 – rusza bez wahania |
| 11. Długość i wysokość kroku (4 elementy, każdy 0–1) | a) prawa stopa przy przenoszeniu mija lewą: 0 – nie, 1 – tak b) prawa stopa całkowicie odrywa się od podłoża: 0 – nie, 1 – tak c) lewa stopa przy przenoszeniu mija prawą: 0 – nie, 1 – tak d) lewa stopa całkowicie odrywa się od podłoża: 0 – nie, 1 – tak |
| 12. Symetria kroków | 0 – kroki prawy i lewy wyraźnie różnej długości 1 – kroki podobnej długości |
| 13. Ciągłość kroków | 0 – zatrzymuje się lub robi przerwy między krokami 1 – kroki płynne i ciągłe |
| 14. Tor chodu (na odcinku ok. 3 m) | 0 – wyraźnie zbacza 1 – zbacza nieznacznie lub umiarkowanie albo idzie z pomocą do chodzenia 2 – idzie prosto bez pomocy |
| 15. Tułów | 0 – wyraźnie się kołysze albo idzie z pomocą do chodzenia 1 – bez kołysania, ale ugina kolana lub plecy albo rozkłada ręce 2 – bez kołysania, ugięcia, pomocy rąk i pomocy do chodzenia |
| 16. Szerokość podstawy | 0 – pięty wyraźnie od siebie odsunięte 1 – pięty prawie się stykają |
Jak interpretować wynik
| Suma punktów | Ryzyko upadku |
|---|---|
| 25–28 | niskie |
| 19–24 | umiarkowane |
| 18 i mniej | wysokie |
Te progi podaje się najczęściej, ale nie są jedyne — w części źródeł granica niskiego ryzyka przebiega przy 24 punktach. Ważniejsze od samej sumy jest to, w których zadaniach badany traci punkty. Osoba, która ma kłopot z obrotem i pchnięciem, potrzebuje innych ćwiczeń niż ktoś, kto zbacza z toru i stawia krótkie, nierówne kroki.
Wyniki warto też porównywać w czasie. Spadek o kilka punktów między badaniami to sygnał, że coś się zmieniło — nowy lek, infekcja, gorszy wzrok — nawet jeśli suma nadal mieści się w tym samym przedziale.
Bezpieczeństwo i błędy przy badaniu
- Asekuruj. Przy pchnięciu, zamkniętych oczach i obrocie stój blisko, gotowy podtrzymać badanego. Test ma ocenić ryzyko upadku, a nie do upadku doprowadzić.
- Nie zmuszaj. Jeśli zadanie jest dla badanego wyraźnie niebezpieczne, nie wykonuj go i przyznaj 0 punktów.
- Pchnięcie zawsze tak samo. Ma być lekkie i powtarzalne. Mocniejsze zaniży wynik i może skończyć się upadkiem.
- Zapisz pomoc do chodzenia i obuwie. Wynik z balkonikiem i bez niego to dwa różne wyniki. Przy kolejnych badaniach odtwarzaj te same warunki.
Ograniczenia
U osób sprawnych skala szybko osiąga maksimum. Ktoś, kto zdobywa 28 punktów, może nadal mieć problemy z równowagą w trudniejszych warunkach — na nierównym terenie, przy nagłej zmianie kierunku albo gdy podczas chodu wykonuje drugie zadanie. W takiej grupie lepiej sprawdzają się bardziej wymagające testy, na przykład Mini-BESTest.
W użyciu są też różne wersje skali, w tym rozbudowane, z inną maksymalną liczbą punktów. Porównuj wyniki tylko wtedy, gdy pochodzą z tej samej wersji.
Od wyniku do ćwiczeń
Słabe wyniki w części dotyczącej równowagi zwykle przekładają się na ćwiczenia stania na zwężonej podstawie, przenoszenia ciężaru ciała, wstawania z krzesła bez pomocy rąk i obrotów. Słaby chód — na ćwiczenia siły kończyn dolnych, długości kroku i chodzenia z dodatkowym zadaniem. Regularność ma tu większe znaczenie niż intensywność, dlatego program ćwiczeń w domu jest równie ważny jak zajęcia w gabinecie. Dlaczego równowaga wraca szybciej, niż się wydaje, przeczytasz w artykule Równowaga znika po cichu.
Wszystkie zadania z kryteriami punktacji, pola na sumę części I i II, wynik łączny i interpretację.
Pozostałe opisy znajdziesz w dziale Testy i skale w fizjoterapii.
Źródła
- Tinetti M.E. Performance-oriented assessment of mobility problems in elderly patients. J Am Geriatr Soc. 1986;34(2):119–126.
- Faber M.J., Bosscher R.J., van Wieringen P.C. Clinimetric properties of the performance-oriented mobility assessment. Phys Ther. 2006;86(7):944–954.
Po badaniu przygotowujesz ćwiczenia do domu? W Physly wybierzesz je z bazy z ilustracjami i przekażesz podopiecznemu jako czytelny PDF — do wydruku albo mailem — z Twoim nazwiskiem i kontaktem w stopce.
Kliknij — to dla nas paliwo do pisania kolejnych. Każde polubienie mówi nam, o czym warto napisać następnym razem.