Test Lachmana — jak go wykonać i jak czytać wynik

Test Lachmana to podstawowe badanie kliniczne przy podejrzeniu uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego (ACL). Sprawdza, jak daleko piszczel daje się przesunąć do przodu względem kości udowej i w jaki sposób ten ruch się kończy. Opisali go w 1976 roku Joseph Torg i współpracownicy, a nazwę zawdzięcza ich nauczycielowi, ortopedzie Johnowi Lachmanowi.

Spośród klinicznych testów ACL ma najkorzystniejsze połączenie czułości i swoistości. Wymaga jednak wprawy, a w kilku sytuacjach daje wynik fałszywie ujemny — o nich poniżej.

Wykonanie krok po kroku

1. Pozycja. Badany leży na plecach, rozluźniony. Kolano zgięte pod kątem około 20–30°. Przy mniejszym zgięciu ruch ogranicza napięta tylna część torebki stawowej, przy większym łatwiej o napięcie mięśni kulszowo-goleniowych.
2. Rozluźnienie. Napięte zginacze kolana trzymają piszczel i potrafią ukryć nawet całkowite zerwanie więzadła. Pomaga swobodne ułożenie uda w lekkiej rotacji zewnętrznej i spokojne wyjaśnienie, co za chwilę zrobisz.
3. Chwyt. Jedna ręka stabilizuje dalszą część uda tuż nad stawem. Druga obejmuje bliższą część podudzia tuż poniżej szpary stawowej, z kciukiem na przedniej powierzchni piszczeli, żeby wyczuć jej przesunięcie.
4. Ruch. Zdecydowanym, ale płynnym ruchem przesuwasz piszczel do przodu, utrzymując udo w miejscu. Nie ciągnij za łydkę ani za kostkę — siła ma działać na bliższą część piszczeli.
5. Porównanie. Zawsze zbadaj też kolano zdrowe, najlepiej jako pierwsze. Naturalna wiotkość stawów różni się między ludźmi, więc liczy się różnica między stronami, a nie wartość bezwzględna.

Jak ocenić wynik

Oceniasz dwie rzeczy: wielkość przesunięcia i jakość końcowego oporu.

Wielkość przesunięcia

Liczy się różnica w porównaniu z kolanem zdrowym. Często stosowany podział wygląda tak:

W badaniu ręcznym milimetry są szacunkowe. Spotkasz też podręczniki z nieco innymi granicami, dlatego w dokumentacji warto zapisać, z jakiego podziału korzystasz, albo po prostu opisać różnicę między stronami.

Końcowy opór

Przy zdrowym więzadle ruch piszczeli kończy się nagle i wyraźnie — czujesz twardy opór, jakby napięła się linka. Przy zerwanym więzadle tego zatrzymania brakuje albo jest miękkie i rozmyte, bo ruch hamują dopiero inne struktury.

Jakość oporu bywa ważniejsza niż milimetry. Miękki koniec ruchu przy jakimkolwiek przesunięciu powinien budzić podejrzenie uszkodzenia ACL. Twardy opór nie wyklucza za to uszkodzenia częściowego.

Na ile można mu ufać

W metaanalizie Benjaminse i współpracowników z 2006 roku test Lachmana miał czułość około 85% i swoistość około 94%. Wykrywa więc większość zerwań i rzadko daje wynik dodatni przy zdrowym więzadle.

Wniosek dla codziennej pracy: dodatni test wyraźnie zwiększa prawdopodobieństwo uszkodzenia ACL. Ujemny test to prawdopodobieństwo zmniejsza, ale go nie wyklucza — zwłaszcza w pierwszych dniach po urazie. Jeśli wywiad mocno wskazuje na zerwanie (trzask w chwili urazu, szybko narastający obrzęk, uczucie „uciekania” kolana), ujemny wynik nie zamyka sprawy.

Kiedy wynik wprowadza w błąd

• Świeży uraz z dużym obrzękiem. Płyn w stawie, ból i obronne napięcie mięśni ograniczają przesunięcie. To najczęstsza przyczyna wyniku fałszywie ujemnego. Badanie warto powtórzyć, gdy obrzęk się zmniejszy.
• Napięte mięśnie kulszowo-goleniowe. Badany, który się boi, trzyma kolano. Bez rozluźnienia test nie ma wartości.
• Duże udo, mała dłoń. Jeśli nie jesteś w stanie pewnie objąć uda, użyj jednej z odmian opisanych niżej.
• Uszkodzenie więzadła krzyżowego tylnego (PCL). Przy uszkodzonym PCL piszczel jest na starcie cofnięta. Przesunięcie jej do przodu daje wtedy duży ruch, który łatwo uznać za wynik dodatni, choć ACL jest cały. Przed testem obejrzyj z boku oba kolana zgięte do 90° — zapadnięcie guzowatości piszczeli po jednej stronie wskazuje na uszkodzenie PCL.
• Uszkodzenie częściowe. Może dawać niewielkie przesunięcie z zachowanym twardym oporem.

Odmiany testu

Z podparciem uda. Udo badanego opiera się na Twoim kolanie lub udzie, więc jedną ręką łatwiej je ustabilizować, a drugą przesunąć piszczel. Ułatwia badanie, gdy dłoń jest wyraźnie za mała w stosunku do uda badanego.

W leżeniu przodem. Badany leży na brzuchu, z kolanem lekko zgiętym poza krawędzią stołu, a Ty naciskasz w dół na bliższą część piszczeli. Przydaje się u osób, które w leżeniu na plecach nie potrafią się rozluźnić. Traktuj ją jako uzupełnienie, a nie zamiennik klasycznej wersji.

Test Lachmana a inne testy ACL

Test szuflady przedniej wykonuje się przy kolanie zgiętym do 90°. W świeżych urazach wypada słabo, bo obrzęk i ból utrudniają ustawienie kolana, a napięte zginacze blokują przesunięcie. W uszkodzeniach przewlekłych sprawdza się dobrze.

Test przesunięcia osi (pivot shift) jest bardzo swoisty — w cytowanej metaanalizie około 98% — ale mało czuły (około 24%) i trudny do wykonania u osoby, która się napina. Dodatni wynik prawie przesądza o uszkodzeniu, ujemny niewiele mówi.

Co dalej po dodatnim wyniku

Dodatni test Lachmana to wskazanie do dalszej diagnostyki — konsultacji ortopedycznej i zwykle rezonansu magnetycznego, który pokaże też ewentualne uszkodzenia łąkotek i chrząstki. Niezależnie od dalszych decyzji, wczesna rehabilitacja skupia się na zmniejszeniu obrzęku, odzyskaniu pełnego wyprostu kolana i aktywacji mięśnia czworogłowego uda.

Pozostałe opisy znajdziesz w dziale Testy i skale w fizjoterapii.