Skala Barthel — jak liczyć punkty i co oznacza wynik
Skala Barthel ocenia, na ile człowiek radzi sobie samodzielnie z podstawowymi czynnościami dnia codziennego: jedzeniem, ubieraniem się, korzystaniem z toalety, poruszaniem się. Opisały ją w 1965 roku amerykańska lekarka Florence Mahoney i fizjoterapeutka Dorothea Barthel. Dziś należy do najczęściej używanych narzędzi do oceny niesamodzielności na świecie.
W Polsce skala ma też znaczenie formalne. Jej wzór znajduje się w przepisach o opiece długoterminowej, a wynik decyduje między innymi o kwalifikacji do zakładu opiekuńczo-leczniczego, pielęgnacyjno-opiekuńczego oraz do pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej.
Dziesięć czynności i punktacja
Poniżej punktacja według polskiego wzoru karty oceny. Maksymalny wynik to 100 punktów.
| Czynność | Punktacja |
|---|---|
| 1. Spożywanie posiłków | 0 – nie jest w stanie samodzielnie jeść 5 – potrzebuje pomocy w krojeniu, smarowaniu masłem itp. lub wymaga zmodyfikowanej diety 10 – samodzielny, niezależny |
| 2. Przemieszczanie się z łóżka na krzesło i z powrotem, siadanie | 0 – nie jest w stanie; nie zachowuje równowagi przy siedzeniu 5 – większa pomoc fizyczna (jedna lub dwie osoby) 10 – mniejsza pomoc słowna lub fizyczna 15 – samodzielny |
| 3. Utrzymywanie higieny osobistej | 0 – potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych 5 – niezależny przy myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów (z zapewnionymi pomocami) |
| 4. Korzystanie z toalety (WC) | 0 – zależny 5 – potrzebuje pomocy, ale może coś zrobić sam 10 – niezależny: zdejmowanie, zakładanie, ubieranie się, podcieranie się |
| 5. Mycie, kąpiel całego ciała | 0 – zależny 5 – niezależny lub pod prysznicem |
| 6. Poruszanie się po powierzchniach płaskich | 0 – nie porusza się lub < 50 m 5 – niezależny na wózku, wliczając zakręty, > 50 m 10 – spacery z pomocą słowną lub fizyczną jednej osoby > 50 m 15 – niezależny, ale może potrzebować pewnej pomocy, np. laski, > 50 m |
| 7. Wchodzenie i schodzenie po schodach | 0 – nie jest w stanie 5 – potrzebuje pomocy słownej, fizycznej; przenoszenie 10 – samodzielny |
| 8. Ubieranie się i rozbieranie | 0 – zależny 5 – potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę czynności bez pomocy 10 – niezależny w zapinaniu guzików, zamka, sznurowadeł itp. |
| 9. Kontrolowanie stolca / zwieracza odbytu | 0 – nie panuje nad oddawaniem stolca lub potrzebuje lewatyw 5 – czasami popuszcza (zdarzenia przypadkowe) 10 – panuje, utrzymuje stolec |
| 10. Kontrolowanie moczu / zwieracza pęcherza moczowego | 0 – nie panuje nad oddawaniem moczu lub cewnikowany i przez to niesamodzielny 5 – czasami popuszcza (zdarzenia przypadkowe) 10 – panuje, utrzymuje mocz |
Jak oceniać, żeby wynik był rzetelny
- Oceniasz to, co osoba faktycznie robi, a nie to, co mogłaby zrobić. Jeśli ktoś potrafi się ubrać, ale na co dzień robi to za niego rodzina, punktujesz rzeczywistą sytuację.
- Nadzór to też pomoc. Kto wykonuje czynność tylko wtedy, gdy ktoś stoi obok i pilnuje, nie jest w niej samodzielny.
- Pomoce ortopedyczne nie odbierają samodzielności. Kto sam chodzi o lasce, jest samodzielny w chodzeniu.
- Korzystaj z najlepszych dostępnych informacji: obserwacji, rozmowy z badanym, rodziną i personelem. Nie każdą czynność trzeba sprawdzać bezpośrednio — nikt nie będzie oceniał kąpieli w gabinecie.
- Oceniaj stan z ostatnich 24–48 godzin. Dłuższy okres bierze się pod uwagę tylko wtedy, gdy sytuacja tego wymaga, na przykład przy czynnościach wykonywanych rzadziej.
Co oznacza wynik
| Suma punktów | Stan |
|---|---|
| 86–100 | lekki |
| 21–85 | średnio ciężki |
| 0–20 | bardzo ciężki |
Ten podział jest powszechnie stosowany w polskiej praktyce, choć nie wynika z samych przepisów. W przepisach kluczowy jest inny próg: 40 punktów lub mniej. Taki wynik jest jednym z warunków przyjęcia do zakładu opiekuńczo-leczniczego lub pielęgnacyjno-opiekuńczego oraz objęcia pielęgniarską opieką długoterminową domową. U dzieci do 3. roku życia i u osób chorych na AIDS oceny skalą Barthel się nie dokonuje.
Wynik 100 punktów nie oznacza pełnej sprawności, tylko samodzielność w czynnościach podstawowych. Taka osoba może nadal nie być w stanie zrobić zakupów, ugotować obiadu czy wyjść z domu bez obawy przed upadkiem — tego skala Barthel nie ocenia.
Rola fizjoterapeuty
Trzy pozycje skali — przemieszczanie się z łóżka na krzesło, poruszanie się po płaskiej powierzchni i chodzenie po schodach — dają razem 40 ze 100 punktów. To dokładnie ten obszar, w którym fizjoterapia może najwięcej zmienić. Nauka bezpiecznego przesiadania się, dobór pomocy do chodzenia i trening chodzenia po schodach potrafią podnieść wynik o kilkanaście punktów, a to przekłada się na mniejszą zależność od opiekunów.
Skala dobrze nadaje się też do pokazywania efektów rehabilitacji — podopiecznemu, rodzinie i w dokumentacji. Powtarzaj wtedy ocenę w podobnych odstępach i w podobnych warunkach.
Ograniczenia
- Efekt sufitowy. Wiele osób po zakończonej rehabilitacji osiąga 100 punktów, choć nadal ma wyraźne ograniczenia. Skala przestaje wtedy pokazywać postęp.
- Mała dokładność. Punktacja co 5 punktów nie wychwyci drobnych zmian. Ktoś, kto chodzi coraz pewniej i dalej, może przez tygodnie mieć ten sam wynik.
- Różne wersje. Poza wersją 0–100 w użyciu jest wersja 0–20 oraz zmodyfikowana skala Shaha z dokładniejszą punktacją. Wyniki porównuj tylko w obrębie tej samej wersji.
Dziesięć czynności z punktacją zgodną z polskim wzorem, pola na trzy terminy oceny, sumę i interpretację wyniku.
Pozostałe opisy znajdziesz w dziale Testy i skale w fizjoterapii.
Źródła
- Mahoney F.I., Barthel D.W. Functional evaluation: the Barthel Index. Md State Med J. 1965;14:61–65.
- Collin C., Wade D.T., Davies S., Horne V. The Barthel ADL Index: a reliability study. Int Disabil Stud. 1988;10(2):61–63.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 965 ze zm.).
Po badaniu przygotowujesz ćwiczenia do domu? W Physly wybierzesz je z bazy z ilustracjami i przekażesz podopiecznemu jako czytelny PDF — do wydruku albo mailem — z Twoim nazwiskiem i kontaktem w stopce.
Kliknij — to dla nas paliwo do pisania kolejnych. Każde polubienie mówi nam, o czym warto napisać następnym razem.